William Jennens mất năm 1798. Được mệnh danh là "Lão hà tiện vùng Acton", ngài Jennens qua đời ở tuổi chín mươi tám trong căn phòng u tối ở tầng hầm dinh thự Acton Place - tự giam mình cùng những chiếc hòm sắt tích trữ tiền vàng, cổ phiếu ngân hàng và những tập bằng khoán chưa từng đụng đến. Cụ già kỳ d trút hơi thở cuối cùng khi trên tay vẫn đeo chiếc kính lão nhưng lại để quên bản di chúc đã thảo sẵn mà chưa kịp ký. 

Câu chuyện có thực này bắt đầu cho Vụ án đại gia tộc Jennens - tiếng Anh là Great Case of Jennens, một trận thế ma trận tố tụng quy tụ hàng chục nhánh họ hàng tranh chấp từ khắp Birmingham, Suffolk đến London. Qua nhiều thập kỷ, vụ án biến thành một vũng lầy thu hút biết bao thế hệ nguyên đơn, khiến vô số gia đình rơi vào cảnh khuynh gia bại sản, chôn vùi bao nhiêu khát vọng đời người trong những tập hồ sơ ố vàng. Rất nhiều trang sổ đăng ký kết hôn, chứng nhận rửa tội tại các giáo xứ như East Garston hay Duffield bị rọc phá hay tiêu hủy nhằm che đậy hoặc tạo dựng huyết thống; những cuốn Kinh thánh gia đình chuyền tay qua nhiều đời bị thất lạc hay nghi ngờ giả mạo, cùng vô số bản tuyên thệ được đệ trình chỉ để chứng minh những phả hệ kéo dài vô tận. Khối gia sản khổng lồ ước tính hơn hai triệu bảng Anh thời bấy giờ - một con số mê dụ có thể khiến cả những bộ óc tỉnh táo nhất cũng hóa điên dại - rốt cuộc bị xâu xé, bào mòn bởi án phí và sự quản lý yếu kém của bộ máy thủ tục, trước khi phán quyết dở dang được đưa ra. Ngay cả dinh thự tráng lệ Acton Place cũng bị tháo dỡ, đập phá bán đấu giá từng viên gạch, từng vạt mái chì phế liệu để trang trải án phí, để lại một hiện trường hoang tàn như dấu tích cay đắng cho sự kiệt quệ của các bên mải miết theo đuổi ảo vọng.

 Charles Dickens từng kinh qua những tháng ngày làm thư ký ghi  tại Tòa Tăng hội, Tòa Đại pháp quan và bản thân từng nếm trải sự kiệt quệ sau vụ kiện bản quyền tác phẩm A Christmas Carol năm 1844 – chắt lọc từ vụ án trên nên mạch gân chính cho Nhà Hoang (Bleak House) thông qua vụ kiện hư cấu nhà Jarndyce kiện nhà Jarndyce (Jarndyce and Jarndyce). Giữa vụ án Jennens ngoài đời thực và tấn bi kịch Jarndyce trên trang sách có một sự tương đồng kỳ lạ về mặt cấu trúc cốt truyện. Cả hai đều khởi nguồn từ một văn bản di chúc không rõ ràng hoặc chưa hoàn tất của một gia tộc giàu có; cả hai đều kéo dài qua nhiều thế hệ, biến những đứa trẻ vừa chào đời đã mặc nhiên trở thành đương sự, và những người già cạn kiệt tuổi xuân rồi nằm xuống trong sự vô vọng. Tuy nhiên, vụ án Jennens, các nhánh họ hàng như Earl Howe, Lady Andover hay các dòng dõi ở Shottle lao vào xâu xé nhau vì những tham vọng huyết thống cụ thể, thì trong Nhà Hoang, Dickens cô đọng sự hỗn loạn ấy vào thảm cảnh của Richard Carstone và Ada Clare. Dickens cũng cài chi tiết phát lộ bản di chúc mới bị cháy xém trong tiệm ve chai của lão Krook – môtip phảng phất câu chuyện về cuốn Kinh thánh gia đình bị cất giấu nhiều năm của nhà Jennens – nhưng thay vì mang lại phép màu cứu rỗi, bản di chúc xuất hiện ở Nhà Hoang chỉ để tuyên bố chuyện toàn bộ gia sản đã bị bộ máy tố tụng ngấu nghiến sạch sẽ đến đồng xu cuối cùng, biến vụ kiện thành một trò cười vô cay đắng giữa điện đình.

Sự suy sụp của Richard Carstone hay cái chết trong phẫn nộ của Gridley – "người đàn ông đến từ Shropshire" – không lạ vì nó phản ánh thân phận của hàng chục nguyên đơn thực tế trong vụ án Jennens, những người đã đem toàn bộ sinh lực, danh dự và lý trí đặt cược vào một giấc mơ thừa kế tàn nhẫn. Richard từ một thanh niên hào hoa đã bị guồng quay tố tụng làm cho tha hóa, tước đoạt mất khả năng kiên trì với bất kỳ nghề nghiệp chân chính nào, để rồi kiệt quệ và từ giã cõi đời ngay khi vụ án tự nó khép lại vì không còn tài sản để thu phí. 

Richard thực ra là con bạc bị thôi miên bởi những viễn cảnh được vẽ ra từ các luật sư như Vholes – kẻ sống bám vào sự trì trệ của thủ tục tụng đình để nuôi sống bản thân và gia đình. Sự sụp đổ của nhân vật vì thế mang màu sắc bi kịch cá nhân sâu sắc, tương tự như số phận của những gia tộc bị cuốn vào vụ Jennens, tài sản tích lũy qua nhiều thế hệ rốt cuộc chỉ còn là những dinh thự bỏ hoang bị đập phá bán phế liệu như dinh thự Acton Place.

Dẫu vậy, sẽ là một sự giản lược nghèo nàn nếu chỉ nhìn nhận Nhà Hoang như một bài văn kịch liệt dùng để vạch trần sự hỏng hóc hay trì trệ của Tòa Đại pháp quan cùng hệ thống luật nước Anh thế kỷ mười chín. Vụ kiện Jarndyce kiện Jarndyce đóng vai trò như một lực hút trung tâm, kết nối những cõi đời hoàn toàn tách biệt: từ thế giới thượng lưu lạnh giá, kiêu hãnh của Phu nhân Dedlock tại dinh thự Chesney Wold cho đến chốn bùn lầy, nghèo khổ của chú bé quét đường Jo ở khu ổ chuột Tom-all-Alone's.

Nội hàm tư tưởng của Nhà Hoang vì thế nằm ở  khám phá những sợi dây liên kết vô hình nhưng tàn nhẫn giữa con người với con người, và xa hơn nữa, sự ràng buộc (rất chặt) của con người với chính cuộc đời trần tục của họ. 

THÊM THÔNG TIN VỤ ÁN JENNENS VÀ JENNENS

Để đào sâu vào lõi của vụ án, tư liệu lịch sử đã ngược dòng về nguồn gốc gia tộc Jennens từ thời Vua Canute, trước khi dòng họ này định hình vị thế dưới thời Vua Henry VIII với Robert Jennens ở Shottle, giáo xứ Duffield, hạt Derby - người từng được nhà vua ban tặng một thanh kiếm và thắt lưng bảo vật. Con trai của Robert là William Jennens đã thu mua xưởng Mobourne Mill tại Duffield và mở rộng cơ nghiệp sang Birmingham. Đến đời cháu nội ông là John Jennens (No. 1), qua đời năm 1653, dòng họ này đã vươn lên thành những ông chủ lò rèn khổng lồ, chi phối toàn bộ ngành kim khí miền Midlands. John Jennens (No. 1) kết hôn hai lần: người vợ đầu là cô họ Mary Jennens, người vợ thứ hai là Joyce Weaman - con gái một luật sư giàu có ở Birmingham. Chính sự tồn tại của hai dòng con từ hai người vợ này đã đặt gờ mối cho mầm măng xung đột huyết thống kéo dài gần một thế kỷ về sau.

Mắt xích bi kịch và phức tạp nhất của vụ án nằm ở thân phận người con trai trưởng của người vợ đầu: John Jennens (No. 2). Sinh năm 1607, John (No. 2) kết hôn với Jane Ambrose tại giáo xứ East Garston, hạt Berkshire vào năm 1636, từng giữ chức Thị trưởng Reading năm 1639 và đảm nhận đại lý kinh doanh tại London. Khi Cuộc nội chiến Anh bùng nổ năm 1642, John (No. 2) rút về ở ẩn tại xưởng Mobourne Mill để tránh các biến cố chính trị. Trong sự hỗn loạn của chiến tranh và thông tin sai lệch, người cha John (No. 1) tưởng rằng con trai trưởng của mình đã chết, nên trong bản di chúc lập năm 1651, ông đã ghi nhận về "người con trai quá cố John" và để lại phần lớn tài sản công nghiệp cho Humphrey Jennens - người con trưởng của người vợ thứ hai Joyce Weaman. Tuy nhiên, trên thực tế, John (No. 2) vẫn sống ẩn dật và chỉ qua đời tại Mobourne Mill vào năm 1673.

Sự nhầm lẫn lịch sử này đã phân tách vụ kiện Jennens thành hai phe nguyên - bị đối lập gay gắt. Nhánh của Humphrey Jennens (dòng con người vợ thứ hai) nhanh chóng thâu tóm quyền lực và tài sản. Khi William Jennens vùng Acton qua đời năm 1798, Lady Mary Andover (cháu ngoại của Ann Jennens, con gái Humphrey) cùng William Lygon (Bá tước Beauchamp thứ nhất, cháu ngoại của Esther Jennens, con gái Humphrey) đã đứng ra xin quyền quản lý di sản (Administration) với tư cách là những thân cận nhất, trong khi Bá tước Howe (đời sau của Charles Jennens, con trai Humphrey) chiếm giữ toàn bộ bất động sản. Ngược lại, phe nguyên đơn - bao gồm các dòng họ Harrison, Willis, Baylis và Rhodes - chứng minh rằng William Jennens vùng Acton thực chất là cháu nội của Robert the Younger (người mọc ra từ nhánh Robert the Elder và Roger Jennens, vốn là con trai hợp pháp của John No. 2). Theo hệ thống pháp luật thừa kế cận huyết dòng nam, nhánh của John (No. 2) mới là những người thừa kế chân chính chứ không phải nhánh của Humphrey.

Sự tàn khốc của vụ án Jennens không chỉ dừng lại ở điện đình mà còn vươn bàn tay phá hủy sang các chứng cứ lịch sử và di tích giáo xứ. Nhằm che đậy huyết thống dòng trưởng, rất nhiều trang sổ đăng ký kết hôn và rửa tội tại các giáo xứ như East Garston (từ năm 1564 đến 1661) bị cố tình rọc phá; sổ sách giáo xứ Duffield bị cạo sửa; các văn bản quản lý di sản mô tả sai lệch cha của William là "người góa vợ" dù ông qua đời trước vợ 35 năm. Đặc biệt, vào năm 1805, Lady Howe đã thuê một thợ đá tên Richard Long đến nhà thờ Acton để đục đẽo, chỉnh sửa và thêm bớt 165 ký tự trên tấm bia mộ của Robert Jennens nhằm hợp thức hóa phả hệ giả mạo. Giữa ma trận gian lận ấy, phe nguyên đơn chỉ còn biết bám vào cuốn Kinh thánh gia đình (Family Bible) cổ xưa - bảo vật do John (No. 1) trao tặng cho John (No. 2) nhân ngày cưới năm 1636, bị giấu kín hàng thập kỷ trong chiếc rương gỗ ở một căn gác xếp tại Birmingham cùng những bộ y phục gấm vóc và huy hiệu Thợ gốm cổ.

Hậu quả của vụ kiện đại gia tộc Jennens là một bức tranh toàn cảnh về sự kiệt quệ và tàn phá. Hơn mười bảy vụ kiện độc lập nối tiếp nhau kéo dài gần một trăm năm, ngấu nghiến hơn 100.000 bảng Anh án phí. Hàng chục gia đình nguyên đơn đã dốc toàn bộ gia tài, danh dự và lý trí để đổi lấy những tập hồ sơ tố tụng ố vàng, trước khi ngã xuống trong cảnh khuynh gia bại sản hoặc điên dại trong nhà tù của những con nợ.

Thông tin tham khảo từ các cuốn sách The Great Jennens Case của Harrison & Willis