Sách hot
NHÀ HOANG - Hình ảnh sương mù và bùn lầy tại Luân Đôn như biểu tượng cho sự hỗn loạn của luật pháp và giới quý tộc
Bleak House có HAI GIỌNG KỂ VÀ HAI TUYẾN TRUYỆN LỚN dần dần lộ rõ, bắt đầu từ chương 3, nhưng người kể là nhân vật ở tuyến này thì nhìn nhân vật ở tuyến khác, và chắc chắn là điều đặc biệt nhất, sự chia rẽ sâu sắc nhất trong tất cả các sách của Dickens. Hai giọng kể còn khác nhau hẳn ở quan điểm, hệ giá trị, điều này gây bối rối. Ở chương 3 nhân vật Esther bắt đầu nhảy vào kể chuyện, và nói rất ẩn ý: tôi sẽ đóng góp chút xíu vào quyển sách này. Nghĩa là thế nào? Esther người kể chuyện không hề hay biết mình đang đóng góp vào cái gì, còn người dẫn chuyện ẩn danh, vào dịp duy nhất ông này thừa nhận sự hiện diện của nàng, cũng chẳng đoái hoài ban cho nàng bất cứ một đặc quyền nào (Nàng là trung tâm của một dòng tự sự, nhưng lại đứng ngoài lề về mặt cảm xúc đối với dòng kia. Thế nhưng, phần lớn cuộc đời của Esther - thứ mà theo lẽ thường phải do chính chủ thể tự kể lại - lại bị đẩy sang phần lời kể của người dẫn chuyện ngôi thứ ba, phần mà có vẻ như lại đang bận tâm đến một điều gì khác. Ngược lại, chính nàng đã tự định hình mình là người chép sử, không phải cho cuộc đời mình mà là cho sự nghiệp của Richard, Ada và Caddy, và những mối quan tâm của nàng nảy sinh từ giữa những câu chuyện đó.)

Cái trùng điệp trong chiến lược kể chuyện của Bleak House, là do sự phân mảnh của thế giới. Một thế giới đô thị nhìn chung là các mảnh, không mảnh vật chất nào là không mang ý nghĩa theo giới hạn của con người - thành phố công nghiệp hoá thì sẽ là như thế, không còn bất kỳ điều gì là siêu việt - và vì thế mới hiểu tại sao sau này đô thị lại hay có nhu cầu thêu dệt truyền thuyết ma quỷ. Như nhiều cuốn sách của thời Victoria, Bleak House có lẽ khuyến khích theo hướng đọc trinh thám. Thói quen viết và đọc tiểu thuyết dài kì lại cho phép cả hai phía tác giả và độc giả tự bổ sung những hiệu ứng đặc biệt.
Hillis Miller nói một đoạn rất hay về sương và bùn của đầu tiểu thuyết Bleak House: tức là nó tạo cảm giác thế giới hồng hoang, đang được xây lên dần rồi thít chặt dần, bùn là tổng hoà hai nguyên tố nguyên thuỷ đất và nước; còn sương là của khí và nước. (Sương mù về mặt vật lý là hơi nước ngưng tụ treo lơ lửng trong không khí, tồn tại như một thể trung gian giữa khí và nước. Khí vốn là bản thể của sự tự do vô hình vô dạng, còn nước là thể lỏng của sự trôi chảy và tẩy rửa, nhưng sương mù lại mang đặc tính của cả hai theo hướng phủ định: nó làm nhòa đi ranh giới sắc nét của các vật thể kiên cố, cô lập con người trong các nguyên tử nhận thức đơn lẻ và tạo ra một màn sương vật lý lẫn sự mù lòa tinh thần. )
Hai chương đầu - bằng việc đặt định không-thời gian tại London vào tiết Thu phân tháng Mười Một, Dickens lập tức thiết lập hai biểu tượng trung tâm là sương và bùn phản chiếu sự mất chức năng của các thiết chế cốt lõi là hệ thống luật pháp và giai cấp quý tộc. Để bóc tách căn nguyên của sự tê liệt toàn cục này, Dickens dẫn dắt người đọc đi từ cấu trúc ngữ pháp đặc biệt của chương 1, qua các sự kiện pháp lý tại Lincoln's Inn Hall, cho đến sự đóng băng cấu trúc của giới quý tộc tại Chesney Wold trong chương 2.
Sự độc đáo trong văn bản của Dickens ở chương 1 trước hết nằm ở cấu trúc cú pháp của ba đoạn văn mở đầu, nơi ghi nhận sự vắng mặt hoàn toàn của các động từ chia ở thì có định trong các mệnh đề chính. Tác giả thay thế động từ bằng các danh từ hóa hiện tượng như "bùn", "sương mù", "vệt muội than" và các phân từ hiện tại biểu thị hoạt động kéo dài nhưng bất động như Ngài Chưởng ấn đang "ngự" (sitting), làn khói đang "sà xuống" (lowering), khách bộ hành đang "chen lấn" (jostling), và màn sương mù đang "len" (creeping). Các sự vật và hành động tồn tại trong một hiện tại liên tục nhưng không đi đến đâu, gợi ra một dải thời gian đồng nhất nhưng bị phân rã thành vô vàn mảnh vụn biệt lập một cách nguyên tử.
Dickens liên hệ bùn London với một trận đại hồng thủy sơ khai theo địa chất học thời kỳ Victoria chứ không phải Kinh Thánh, nơi mặt đất chưa kịp định hình, nhão nát như thể nước triều vừa mới rút và sự xuất hiện giả định của con thằn lằn khổng lồ Megalosaurus dài bốn mươi bộ lạch bạch trên đồi Holborn là hình ảnh ẩn dụ cho thấy London đang thoái hóa về kỷ tiền sử.
Sự kiện diễn ra tại Lincoln's Inn Hall trong chương 1 chính là tâm điểm vật lý và biểu tượng của sự hỗn loạn luật pháp này. Tòa án Chưởng ấn (Court of Chancery) ban đầu được lập ra dựa trên nguyên tắc Equity để điều chỉnh tính cứng nhắc của Common Law, nhưng trong tác phẩm, nó đã biến thành một mê cung thủ tục vô nghĩa. Vụ Jarndyce được mô tả như "con bù nhìn của một vụ kiện", một cỗ máy tự trị tiêu thụ cuộc đời và tiền bạc của các đương sự để nuôi sống tầng lớp luật sư mà mục đích duy nhất chỉ là án phí. Sự mù của thời tiết phản chiếu sự mù tinh thần của các thành viên giới luật sư khi họ dấn thân mù mờ vào các giai đoạn của vụ án. Các nhân vật xuất hiện tại phòng xử án như Ngài Chưởng ấn ngự trị ở trung tâm màn sương mù đại diện cho quyền lực tối cao nhưng bất lực, Mr. Tangle liên tục lặp lại các thủ tục vô ích, Flite điên dại nuôi những con chim mang tên Hy vọng, Sụp đổ, Khờ dại chờ ngày "Phán quyết", và người đàn ông xứ Shropshire (Gridley) tuyệt vọng chống lại hệ thống trì trệ, đều là những nguyên tử cô độc bị nuốt chửng bởi màn sương phổ quát của Chancery.
Chương 2 mở rộng không gian từ thế giới luật pháp sang thế giới quý tộc và thời trang tại Chesney Wold, lập tức thiết lập một sự tương hợp cấu trúc chặt chẽ giữa hai thế giới này. Cả Tòa án Chưởng ấn và thế giới thượng lưu đều là những hệ thống đóng kín, tự vận hành quanh các tiền lệ, thói quen và nghi thức giả tạo nhằm tránh né dòng chảy thực tế của lịch sử đương đại. Bối cảnh Chesney Wold ở Lincolnshire bị bao bọc bởi những cơn mưa tháng Mười Một dai dẳng, đất đai ngập nước, bệ đá Lối đi của The Ghost's Walk ẩm ướt tạo nên một bầu không khí tù đọng, báo trước sự phân hủy tất yếu của dòng họ Dedlock. Sir Leicester Dedlock là hiện thân của tư duy phong kiến bảo thủ, coi hệ thống luật pháp trì trệ là định chế thiêng liêng bảo vệ trật tự xã hội và coi mọi sự tiến bộ từ tầng lớp dưới như một sự nổi loạn phá hoại. Ngược lại, Lady Dedlock tự che giấu bản thân dưới chiếc mặt nạ bored to death, nhằm dồn nén quá khứ bí mật về mối tình với Captain Hawdon và đứa con ngoài giá thú Esther Summerson.
Mối liên minh giữa luật pháp và quý tộc được hình tượng hóa bằng mối quan hệ giữa Sir Leicester và Tulkinghorn, người luật sư đại diện cho "ngôi trường cũ" bám đầy bụi bặm, im lặng như một hầm mộ chứa đựng các bí mật gia tộc nhằm tìm kiếm quyền kiểm soát hành vi của giới thượng lưu. Sự kiện bước ngoặt xảy ra ở cuối chương 2 khi Tulkinghorn trình bày các bản tuyên thệ mới nhất của vụ kiện Jarndyce và Jarndyce và vô tình để lộ chữ viết của người sao chép tài liệu pháp lý Nemo, thực chất chính là Captain Hawdon. Việc Lady Dedlock ngay lập tức nhận ra nét chữ của người tình cũ khiến trạng thái đông cứng quý tộc của bà bị nứt vỡ, khơi mào cho toàn bộ cuộc điều tra âm thầm của Tulkinghorn và chuỗi bi kịch sụp đổ sau này của Chesney Wold.
Hệ thống luật pháp là màn sương mù của sự mù lòa tinh thần triệt tiêu công lý, trong khi giai cấp quý tộc là bãi bùn lầy của sự trì trệ lịch sử cố gắng đóng băng thời gian, cả hai đều đang tự phân hủy từ bên trong và tiến về tiến trình tất yếu để trả vạn vật về với trạng thái hỗn mang, tro tàn và bùn nguyên sơ.
Người viết: Từ Linh