“‘Thấy chưa phải là tất cả, Keith Burton. Hãy nhớ lấy điều đó. Có những thứ mà thà bị mù không thấy còn hơn.’”

Hãy tưởng tượng một ngày kia, bạn thức giấc và bỗng nhiên nhận ra mình đang dần mất đi thị lực, khi những dòng chữ trước mắt bạn bỗng chốc trở nên mờ nhòe. Đó chính là tình cảnh mà cậu bé Keith Burton trong cuốn tiểu thuyết “Hừng đông” của tác giả Eleanor H. Porter đã đối mặt đúng vào ngày sinh nhận tròn 14 tuổi. Là một “mọt sách” thì thị lực luôn là điều quý giá đối với mình, và mình không thể nào tưởng tượng nổi bản thân sẽ phản ứng ra sao khi rơi vào hoàn cảnh như Keith. Mình đã trải qua những phút giây đau đớn thay cho Keith, và đã rơi nước mắt trước tình cảnh mà cậu rơi vào: mất đi thị lực khi còn quá trẻ. Song hành với tấn bi kịch bất ngờ ập xuống này chính là cảm giác bất lực, khổ sở khi Keith nhận ra, em không thể nào trở thành một họa sĩ vĩ đại, một người con hội tụ tài năng của cả chính em và hai người anh trai đã qua đời của em như chính cha em - họa sĩ Daniel Burton - đã luôn kỳ vọng.

Từ những cảm xúc đớn đau mà phần đầu câu chuyện gieo vào lòng mình, “Hừng đông” lại đưa mình đến với những cung bậc cảm xúc khác. Đó là cảm giác hồi hộp, mong chờ khi mình dõi theo hành trình chữa bệnh kéo dài và lắm thăng trầm của Keith. Để rồi ở cuối hành trình ấy là sự chấp nhận, chấp nhận rằng Keith sẽ mãi mãi đối mặt với chứng mù lòa này, rằng việc chữa trị sẽ không có kết quả tốt đẹp như mong đợi. Bên cạnh sự chấp nhận ấy còn là sự chấp nhận của cô Susan - người giúp việc cho gia đình Keith - rằng thơ của cô sẽ không bao giờ được tạp chí nào xuất bản. Đó còn là sự chấp nhận của ông Daniel, chấp nhận rằng để có thể giúp đỡ con trai mình một cách tốt nhất, ông phải buông cọ vẽ và dấn thân vào cuộc đời, trực tiếp đối mặt với sự thật thay vì tránh né như ở đầu truyện.

“Hừng đông” gợi mình nhớ đến “Khu vườn bí mật” của Frances Hodgson Burnett - một tác phẩm văn học kinh điển khác cũng lấy đề tài nhân vật vượt lên khó khăn về mặt thể chất và tinh thần để sống tích cực hơn. Theo một cách nào đó, cô Susan, nhân vật mình đánh giá là một trong những nữ chính tuyệt vời nhất trong văn học kinh điển, đóng vai trò như cô bé Mary Lennox đối với Keith vậy. Cô, bằng chính sự hy sinh cùng quyết tâm hành động không biết mệt mỏi, đã không chỉ bảo vệ Keith khỏi ánh nhìn thương hại của người khác - ánh nhìn mà Keith luôn cố gắng chống lại - mà còn làm tất cả mọi thứ trong khả năng của cô để giúp đỡ Keith và ông Daniel. Cô Susan chính là chất xúc tác lớn nhất cho quá trình nhận thức và thay đổi của không chỉ Keith mà còn cha của cậu.

Nếu “Khu vườn bí mật” mang cảm giác chữa lành dịu dàng như chính cơn mưa tưới tắm giúp hồi sinh khu vườn trong câu chuyện, thì “Hừng Đông”, như chính tên gọi của nó, lại mang đến cảm giác ấm áp, huy hoàng, tràn đầy hy vọng như ánh mặt trời sớm mai, dẫu có những lúc các nhân vật đã trải qua nỗi tuyệt vọng khôn cùng. Đó là ánh sáng rạng rỡ trên khuôn mặt ông Daniel khi thấy được một lối thoát cho tình trạng của con trai ông. Là ánh sáng lấp lánh trên khuôn mặt Keith khi cậu nhận ra có thể giúp đỡ không chỉ một mà nhiều người khác cũng bị mù như cậu sống một cuộc đời có ý nghĩa. Quan trọng nhất, đó còn là “hừng đông” trong tâm trí và tư duy của Keith. Như cô Susan đã nói, thấy chưa phải là tất cả; sự “mù lòa” trong tâm hồn còn đáng sợ hơn cả sự mù lòa về thị giác. Và cũng như chính người nữ anh hùng này đã khuyên nhủ Keith, Chúa đóng lại cánh cửa thị giác của Keith để mở ra cho cậu một cánh cửa khác; điều quan trọng là cậu có nhìn ra và nắm lấy chìa khóa quan trọng để mở cánh cửa này hay không.

Bên cạnh nội dung chính, “Hừng đông” còn thể hiện ý tưởng mà theo mình đánh giá là vô cùng thú vị về nghệ thuật, đặc biệt là hội họa. Ông Daniel Burton luôn tự hào về những tác phẩm ông tạo ra trên tấm toan vẽ, mặc dùng chúng chẳng bán được bao nhiêu. Để rồi sau cùng, khi con trai ông lâm bệnh nặng, đe dọa mất đi thị lực, ông đã có cơ hội được vẽ nên “bức tranh” tuyệt mỹ nhất mà ông từng vẽ trong đời. Đó là “bức tranh hy vọng” trong tâm trí con trai ông, được “họa nên” bằng chính những từ ngữ miêu tả cảnh sắc thiên nhiên mà ông truyền đạt lại cho Keith. Sau đó, cũng chính người họa sĩ từ trước đến nay chỉ luôn chuyên tâm vào hội họa trên giá vẽ đã nhận ra giá trị thật sự mà ông có thể đóng góp từ tài năng nghệ thuật thiên bẩm của mình: tiếp tục “vẽ nên” những bức tranh ngập tràn hy vọng nhằm giúp đỡ những cậu thanh niên khác cũng gặp phải tình trạng như Keith. Hành trình giác ngộ của ông Daniel đã mang đến một cách hiểu mới về hai từ “nghệ thuật” và “hội họa”. Đâu phải lúc nào nghệ thuật hay hội họa cũng là thứ gì đó hữu hình, có thể cầm nắm hay chiêm ngưỡng được bằng đôi mắt phàm trần. Đôi khi, cao quý hơn cả, chính là thứ nghệ thuật và hội họa được tạo ra trong tinh thần và tư duy của con người, phục vụ một mục đích ý nghĩa vượt lên trên sự thưởng thức bằng thị giác.

“Hừng đông” là câu chuyện miêu tả một cách thực tế hành trình đối mặt và vượt qua tình trạng khiếm thị của một nhân vật trẻ tuổi. Không tô vẽ màu hồng, đồng thời cũng không cường điệu, tác phẩm thể hiện chính xác những cung bậc cảm xúc mà nhân vật chính cùng những người xung quanh cậu trải qua. Sau tất cả, “Hừng đông” vẫn lấp lánh vẻ đẹp của nghị lực con người và “ánh sáng” soi tỏ trong tâm hồn, đặc biệt ở những trang cuối, khép lại một hành trình mang tính khai sáng không chỉ cho các nhân vật mà còn cho chính những độc giả đã đồng hành cùng Keith và gia đình cậu.

Review bởi: Nguyễn Việt Ái Nhi