Sở dĩ trinh thám đen của Cornell Woolrich được coi là một vụ trụ riêng, bởi lẽ tài năng và sự ám ảnh về màu đen cũng như sức mạnh tâm lý trong mỗi tác phẩm phẩm của ông khiến người đọc cảm thấy choáng ngợp một cách bất lực khi đứng trước sự sắp xếp ngẫu nhiên đầy tài tình trong cái được gọi là "Định Mệnh".

Đánh thức nỗi sợ hãi trong tiềm thức con người

Tiểu thuyết trinh thám đen của Cornell Woolrich luôn có sắc màu và chất liệu riêng, đó chính là sự ám ảnh về sắc màu đen và nỗi sợ hãi trong tiềm thức của con người. Nó đậm đặc đến mức ta có thể gọi những tác phẩm của Cornell Woolrich là một "vũ trụ tăm tối", nơi mà bóng tối, sắc màu đen ngự trị.

Đêm ngàn mắt là tác phẩm bắt đầu cho những tháng ngày "ám ảnh" về màu đen của Woolrich và sau đó là một chuỗi các tác phẩm "Black" mang tầm "thương hiệu" của ông như Cô dâu đen, Ám ảnh đen, Điểm hẹn đen... Đêm ngàn mắt được viết vào năm 1945, vào đúng thời điểm cuộc chiến tranh thế giới lần thứ 2 kết thúc với sự hoang tàn, đổ nát. Và phải chăng vì thế mà nỗi sợ hãi về tương lai vô định càng trở nên ám ảnh hơn bao giờ hết.

Câu chuyện của Woolrich được mở ra khi thám tử Shawn trong một lần đi dọc bờ sông, tình cờ cứu được một thiếu nữ xinh đẹp tên là Jean Reid định tử tử. Cô gái xinh đẹp, trẻ trung, lại là con gái của một triệu phú. Điều gì đã khiến cô gái ấy muốn từ bỏ tất cả?

Shawn cố thuyết phục cô gái kể lại câu chuyện của mình. Thì ra cô có một nỗi sợ hãi kỳ lạ đối với các vì sao với một lý do lạ lùng hơn bao giờ hết: một nhà tiên tri đã dự đoán cha cô sẽ bỏ mạng trong hàm sư tử vào đúng nửa đêm. Và từ đây, vòng quay số mệnh chính thức bắt đầu. Như hai chiếc xe chuẩn bị va vào nhau, biết trước chuyện gì sẽ xảy ra nhưng lại không thể ngăn nó lại được.

Woolrich đã khéo léo và tài tình để khơi gợi lên trong lòng độc giả sự bí ẩn và nỗi ám ảnh qua từng trang sách. Lúc đầu, nó chỉ là 1 dấu chấm phá nho nhỏ là câu chuyện của cô gái trẻ, rồi dần dần, nó cuốn người đọc vào trong vòng xoáy bí hiểm của câu chuyện. Từng lời tiên tri được đưa ra, từng lời tiên tri được ứng nghiệm. Cứ thể lớn dần, lớn dần, cho đến lời tiên tri cuối cùng, nỗi ám ảnh cuối cùng của con người: Cái chết.

Nếu trong Ám Ảnh Đen, bao trùm lên cả tác phẩm là bóng tối và con ác thú ẩn mình. Cô dâu đen là ám ảnh về vẻ đẹp của sự chết chóc. Thì trong Đêm ngàn mắt, nỗi ám ảnh đó chính là cái chết được dự báo trước. Với cách xây dựng tình huống như vậy, Cornell Woolrich không cần dùng những tình tiết dồn dập, li kì hay giật gân, bản thân cái "tự tử vong" đã đem đến cho người đọc cũng như các nhân vật trong truyện sự hồi hộp tâm lý. Sự căng thẳng được tạo ra khi các nhân vật khác nhau phản ứng với áp lực tâm lý gia tăng liên quan đến lời tiên tri về số mệnh.

Woolrich viết truyện này với các tình tiết chậm rãi đến mức đáng kinh ngạc. Dường như tác giả cố gắng làm chậm sự việc một cách tối đa. Càng về lúc nửa đêm, chạm đến thời gian được dự báo,  người đọc càng lo lắng: liệu lời tiên tri kia có thật sự sẽ xảy ra? Còn "kẻ bị phán xét" lẫn những người xung quanh cũng "nặng nề" không kém. Giống như một tử tù đang bước lên đoạn đầu đài, từng bước, từng bước, các nhân vật rơi vào hoảng loạn, sợ hãi, phủ định và rồi cố gắng níu kéo lại từng phút giây đc sống cuối cùng trong tuyệt vọng...

Đêm ngàn mắt được kể lại dưới nhiều quan điểm khác nhau. Có thể nói, trong cuốn tiểu thuyết này, chúng ta thấy sức mạnh của tâm lý học, đặc biệt là sức mạnh của "niềm tin" từ bên trong con người. Cornell Woolrich không nhấn mạnh vào yếu tố bạo lực hay yếu tố gây tử vong - điển hình của một tác phẩm trinh thám, mà ông nhấn mạnh vào sự "sụp đổ" tinh thần của con người khi đối diện với cái chết được dự báo sẵn.

Những con người không có ý chí tự do

Một điểm đáng khen ngợi nữa của Woolrich trong tác phẩm này chính là ông đã xây dựng được các nhân vật hoàn toàn không có ý chí tự do. Mọi thứ đều được đặt trước, và con người bị mắc kẹt trong kế hoạch tổng thể này.

Có hai nguyên nhân khiến, bạn đọc thấy hấp dẫn ở tác phẩm này chính là: ngôn ngữ miêu tả của Woolrich và cách con người chống lại số mệnh và liệu có thay đổi được nó không?

Đêm ngàn mắt, hàng ngàn ngôi sao từ trên trời cao đang nhìn xuống các nhân vật, tàn nhẫn và xa cách. Không có gì lạ khi Jean không thể chịu đựng được khi nhìn chúng. Tầm nhìn của Woolrich về một vũ trụ không ngừng được mở rộng về sự ảm đạm và tăm tối trở thành một điều đáng sợ! Dường như, trong tác phẩm này, nỗi ám ảnh về màu đen của Woolrich không chỉ dừng lại chỉ ở thế giới này mà nó đã xuyên thấu cả vào vũ trụ và mở ra rất nhiều chiều. Ở đó, con người chỉ là những "con cờ" trong ván cờ mang tên "định mệnh".

Ban đầu, cả Harlan Reid, Jean, chàng thám tử Shawn lẫn cảnh sát đều không tin tưởng vào cái gọi là "lời tiên tri". Họ tìm mọi cách để chứng minh, Tompkins đang có một âm mưu nào đó để thao túng mọi chuyện. Trong khi cảnh sát không ngừng nỗ lực khám phá sự thật ở phía sau, cố gắng ngăn chặn một vụ giết người sắp xảy ra. Còn Shawn - kẻ vô tình bị cuốn vào vòng xoáy này tìm mọi cách để bảo vệ cha con cô gái. Thế nhưng tất cả những việc họ làm chỉ quẩn quanh và mắc kẹt. Càng tiến về thời gian đã điểm, ý chí tự do, khát vọng vượt thoát của họ càng bị nhấn chìm.

Đêm ngàn mắt chứa đầy đủ những bí ẩn, âm mưu, kẻ thủ ác, tòng phạm, cảnh sát, thám tử và những sự thực được khám phá. Thế nhưng điều cuối cùng tác phẩm để lại ko phải là 1 lời giải thích, mà là 1 câu hỏi - 1 sự ám ảnh xuyên suốt : Liệu con người chúng ta đang đi trên đôi chân của mình, con đường của mình , hay chỉ đang lê bước trên con đường đã đc số phận sắp đặt sẵn. 2 - Liệu thứ quyết định cuộc sống là chính chúng ta, hay là vị thần mang tên ĐỊNH MỆNH.

Dù ám ảnh và đầy u tối, nhưng truyện của Cornell Woolrich không hề khiến người đọc nặng nề. Một phần do ngôn ngữ giàu chất điện ảnh và mang tính ẩn dụ của ông. Dù các nhân vật có đang trong tình trạng chịu áp lực căng thẳng về cái chết đến mức nào, Woolrich vẫn bình thản miêu tả khung cảnh hoàng hôn đẹp đến mơ màng khi Shawn, Jean và Reid đua xem mặt trời cuối cùng của anh ấy đi xuống và mô tả của Jean về "ảnh chụp nhanh" của cha cô trong xe. Chính chất điện ảnh này đã khiến truyện của ông dù phủ đầy bóng tối nhưng vẫn không hề ảm đạm, não nề.