Trên ảnh là những dòng đầu tiên của “The curious case of Benjamin” - kiệt tác truyện ngắn đích thực của Fitzgerald, in trong tuyển tập "Chuyện kỳ dị về Benjamin"

Nhân vật Benjamin Button kinh điển của Fitzgerald sinh năm 1860, ta được biết điều đó ngay từ đầu truyện. Đó là thập niên sẽ xảy ra Nội chiến Hoa Kỳ. Benjamin kinh qua chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha 1898 (cuộc chiến diễn ra chủ yếu ở Carribean, kết quả là Mỹ giành được Cuba từ Tây Ban Nha), và thực tế ông đã tòng quân. Năm 1914 (cũng là năm xảy ra Thế Chiến Thứ Nhất), Benjamin trở về Baltimore sống với Roscoe Button. Ông ao ước được tham dự cuộc chiến, nhưng lúc đó Benjamin đã lớn tuổi (đồng nghĩa với hình hài của cậu bé mười bốn tuổi). Câu chuyện kết thúc vào thập niên 1920 - chính là thời Jazz Age quen thuộc của Fitzgerald - không rõ năm cụ thể (tác giả chỉ nói “năm tháng trôi đi”). Tổng cộng Benjamin chỉ thọ chưa đến bảy mươi tuổi.

Benjamin là truyện duy nhất trong tập là tác phẩm kỳ ảo, nhưng lại là truyện duy nhất đề cập đến không gian - thời gian cụ thể. Tại sao lại như vậy?

Ta biết Benjamin là con của gia đình quý tộc Miền Nam Nước Mỹ (cũng giống như Sally Carroll - nhân vật chính trong truyện “Cung Băng” [Ice Palace] ngay tiếp theo trong tập). Khi Benjamin ra đời, người cha Roger Button nảy ra ngay những suy nghĩ về địa vị hay thể diện của mình, vậy Benjamin là một tai nạn đối với tất cả mọi người, cả gia đình lẫn ông bác sĩ. Sau đó, Roger chấp nhận, tự huyễn mình rằng Benjamin Button cũng giống mọi đứa trẻ khác.

Benjamin Button sau đó rất nổi tiếng. Benjamin yêu và cưới Hildegarde Moncref, khác với bản phim chuyển thể đã thay thế hoàn toàn kịch bản câu chuyện, thì cuộc tình được miêu tả gọn gàng: Benjamin càng ngày càng trẻ ra nên nhanh chóng chán cô vợ ngày càng an phận thủ thường. Họ có đứa con trai tên Roscoe (từ này nghe khá giống Rescue - nghĩa là giải cứu).

Roscoe Button có quan điểm dứt khoát hơn ông nội Roger, anh không quá quan tâm hay thấy lạ lùng về chuyện kỳ lạ của người cha. Anh này chỉ đơn giản là đưa ra giải pháp để đỡ phiền cho cuộc đời mình: yêu cầu Benjamin gọi anh là chú (vì lúc đó Benjamin ngoại hình đã trẻ hơn con trai mình). Nhìn chung Roscoe lạnh lùng và đối xử bạc với cha mình.

Roscoe khi có con, thì Benjamin đã trở thành trẻ em, anh ta cũng đơn giản là đưa cả hai đứa trẻ (cha anh và con anh) đi học cùng trường mẫu giáo. Nhưng khi con trai của Roscoe lên lớp một thì Benjamin vẫn ở lại, “cậu khóc vì sợ những đưá trẻ khác đã lớn hơn cậu”

Benjamin Button kinh qua toàn bộ các sự kiện lớn của nước Mỹ - quãng thời gian 1860 - 1920 là quãng thời gian nước Mỹ trở nên giống nước Mỹ bây giờ và kết thúc đời mình vào kỷ nguyên Jazz Age. Có thể nghĩ rằng, việc để Benjamin sống trong các quãng thời gian cụ thể thì làm cho truyện trở nên thực và nghiêm túc hơn, làm đòn bẩy tôn hiệu ứng kỳ ảo. Nhưng rất có thể, còn có ý nghĩa khác: Benjamin Button có thể là ẩn dụ cho tinh thần Châu Âu của Mỹ, ban đầu cái bóng của lục địa già lên người Mỹ rất lớn (những người Miền Nam nước Mỹ xây dựng hình ảnh quý tộc theo chuẩn Châu Âu), càng về sau càng nhỏ lại. Roscoe Button - con người và tinh thần Mỹ mới - từ chối nhìn nhận người cha của mình, hoặc có chấp nhận nhưng uốn nắn ông theo ý của anh ta.

Cuộc đời nghịch đảo của Benjamin Button chính là hiện thân của tiến trình lịch sử Mỹ, đi từ già dặn đến trẻ trung hơn. Ta biết thập niên Jazz Age đã tạo ra các nhân vật như thế nào trong các truyện ngắn tiếp theo: cuồng tín, nổi loạn, phóng túng và căm ghét giá trị cũ, trừ Sally trong Cung Băng.

Hoặc cũng có thể câu chuyện chẳng ẩn dụ cho điều gì cả.

Ngày nay thì các độc giả đều biết cảm hứng của Fitzgerald là từ một câu nói của Mark Twain, đại ý cuộc đời đẹp nhất khi bắt đầu và lại tệ nhất ở quãng cuối.

Benjamin Button qua đời trong hình hài trẻ em, đó có lẽ là cái chết đẹp nhất, gây cảm động nhất của văn chương Mỹ bấy giờ, ngày nay vẫn khiến chúng ta bâng khuâng khôn nguôi, một kết thúc tuyệt vời cho một tuyệt tác:

Mặt trời lặn, cậu đã buồn ngủ dịu mắt - không mộng mị, không có giấc mơ nào đeo bám.

Những gì đã trải qua - việc chỉ huy quân của mình thực hiện cuộc tấn công ác liệt trên đồi San Juan; những năm tháng đầu tiên của cuộc hôn nhân, khi thời khắc chạng vạng của mùa hè dần phủ xuống thành phố tấp nập, lúc đó có một người làm việc đến chiều muộn vì nàng Hildegarde trẻ trung mà anh yêu thương; những ngày trước đó, khi anh ta ngồi hút thuốc xuyên đêm trong dinh thự cũ kĩ u ám của nhà Button ở phố Monroe cùng ông nội - tất cả đều phai mờ dần trong tâm trí cậu như những giấc mơ không có thật, như thể chúng chưa bao giờ tồn tại. Cậu không còn nhớ gì nữa. Cậu không nhớ rõ bữa ăn gần nhất là sữa ấm hay sữa lạnh hoặc ngày tháng đã trôi qua thế nào - chỉ có duy nhất chiếc giường cũi và sự hiện diện quen thuộc của cô Nana. Và rồi cậu không còn nhớ gì nữa. Khi đói, cậu khóc - chỉ có vậy. Cậu nằm đó suốt những buổi chiều và tối, xung quanh có những tiếng thì thầm êm ái mà cậu cũng không nghe rõ, cậu không thể phân biệt được các mùi vị, ánh sáng hay màn đêm.

Thế rồi tất cả chỉ còn là bóng tối, và chiếc giường cũi trắng cùng những khuôn mặt mờ ảo lơ lửng trên đầu cậu, hương vị ngọt ngào ấm nóng của sữa, đều hoàn toàn tan biến khỏi tâm trí cậu.